Extract en thee uitgelegd in 10 heldere punten
Na Het bodemleven uitgelegd in 10 heldere punten is het tijd voor een vervolg. Afgelopen seizoen heb ik veel gewerkt met compostextract en compostthee: twee vloeibare manieren om microbiologie doelgericht in te zetten. En ik ben niet de enige. Extracten en theeën zijn inmiddels een vast onderdeel geworden binnen regeneratieve landbouw en bodembeheer in Nederland.
De groeiende populariteit wekt de interesse van steeds meer mensen die het belang van een gezond bodemleven al begrijpen en er actief mee aan de slag willen. Tegelijk zie ik dat er nog veel verwarring is over wat het verschil nu precies is tussen een extract en een thee. En dat is niet zomaar een detail: het bepaalt welk effect je uiteindelijk bereikt met je inspanning.
Hoog tijd dus om het fenomeen vloeibare microbiologie eens helder uiteen te zetten. Wat doen ze, wanneer gebruik je ze, en waar gaat het vaak mis?
Ik zet het voor je op een rij in 10 heldere punten.
1. Vloeibare microbiologie
Zowel extract als thee brengen microbiologie in vloeibare vorm, zodat je deze doelgericht en efficiënt kunt toedienen op bodem of plant.
2. De basis: goede compost
Alles begint met compost die rijk is aan aerobe organismen. Van arme compost kun je geen rijk extract of goede thee maken.
3. Extract is een spoeling
Bij het maken van een extract spoel je de microbiologie met behulp van water uit de compost. De kwaliteit hangt af van hoe rijk de compost is, hoeveel je gebruikt, en hoe lang en zorgvuldig je extraheert.
4. Thee is een brouwsel
Het uitgangspunt bij compostthee is een extract. Daar voeg je voeding aan toe en laat je het gedurende een periode brouwen, met als doel de aanwezige microbiologie te vermeerderen. Waar een extract draait om overbrengen, draait thee om vermenigvuldigen. De kwaliteit van een thee is afhankelijk van veel meer factoren dan bij een extract, en juist dat maakt het een tricky business.
5. Extract pas je toe op de bodem
Met extract geef je de plant een zo gevuld mogelijke biologische gereedschapskist. De micro-organismen worden in of rond de wortelzone gebracht, waar de plant met zijn wortelexudaten precies die organismen selecteert die op dat moment bijdragen aan zijn ontwikkeling.
6. Thee pas je toe op de plant
Met thee breng je microbiologie aan op het blad. In het brouwproces worden deze organismen actief vermeerderd en produceren ze een soort lijm waarmee ze zich aan het bladoppervlak kunnen hechten. Deze microbiologische coating verbetert de fotosynthese en vormt tegelijk een natuurlijke barrière tegen ziekteverwekkers en plagen.
7. Extract is laagdrempelig
Mits je goede compost gebruikt, is het maken van een extract redelijk straight forward. In lage volumes kun je al uit de voeten met emmers en wat huis-, tuin- en keukengereedschap. Met hogere volumes is het handiger om te extraheren in een brouwer. Een extract maken kost relatief weinig tijd, maar het effect ervan hangt af van de omstandigheden die de microbiologie ondersteunen.
8. Thee vergt kennis en controle
Bij compostthee draait alles om afstemming. Beluchting, temperatuur en voeding bepalen samen welke organismen zich vermeerderen. Dat klinkt overzichtelijk, maar in de praktijk is het zoeken naar balans.
Te weinig beluchting en je thee wordt anaeroob. Te veel en je beschadigt de microbiologie. Met voeding stuur je richting: eenvoudige koolstofketens zoals suikers voeden vooral bacteriën, terwijl schimmels floreren op complexere, vertakte structuren zoals humuszuren.
Tijdens het brouwen groeit en verandert het systeem voortdurend. Organismen volgen elkaar op in golven van groei en verval, elk in hun eigen tempo. De kunst is om de thee te vangen op het juiste moment: net voor de piek van de door jou gewenste organismen.
Wat in de ene situatie werkt, hoeft dat in de andere niet te doen. Een recept dat goed werkt in het voorjaar, kan in het najaar ineens niets doen. Zelfs het merk humuszuren of de herkomst van je compost maakt verschil.
Daar komt nog iets bij: als je brouwt met vervuilde apparatuur, compost met ongewenste organismen of structureel onder zuurstofarme omstandigheden, kun je onbedoeld juist de organismen stimuleren die je níet wilt. Dat kan niet alleen leiden tot teleurstellende resultaten, maar in sommige gevallen ook tot gevaarlijke situaties.
Met het brouwen van thee gaat one size fits all niet op. Het is levend werk. En dat vraagt om kennis, hygiëne en controle.
9. Bottom up en top down
Extract werkt van onder naar boven: het brengt microbiologie in de bodem en rond de wortels, waar de samenwerking met de plant begint. Thee werkt van boven naar onder: via het blad versterk je de plant, die op haar beurt meer energie en exudaten levert aan het bodemleven.
Beide routes leiden naar hetzelfde doel: een hechtere samenwerking tussen plant en bodemleven zodat die elkaar versterken.
10. Keep it local
De microbiologie in de bodem is nergens hetzelfde. Omgevingsfactoren bepalen welke organismen ergens gedijen. Daarom werkt een ‘gereedschapskist’ die ik in Zuid-Limburg vul, niet per se even goed in Noord-Friesland en andersom.
Door te werken met compost uit je eigen regio bouw je voort op organismen die al thuis zijn in jouw omstandigheden. Die lokale microbiologie sluit beter aan bij het bestaande bodemleven en vergroot de kans dat de organismen die je toevoegt zich blijvend vestigen en hun werk doen.
Voorkom te allen tijde uitwisseling van microbiologie tussen verschillende bioregio’s. Organismen die bijvoorbeeld elders in Europa voorkomen, kunnen zich hier anders gedragen doordat ze natuurlijke concurrenten missen. Zo kunnen ze zelfs problematisch worden. Werk daarom met lokale bronnen: daar zit al in wat bij jouw bodem hoort.
Tot slot, er wordt weleens gesproken over extract en thee als wonderdrank. Dat klinkt spannend, maar het doet de werkelijkheid tekort. Het is geen alchemie, het is ambacht: lucht, voeding, temperatuur en timing in balans brengen, zodat de biologie haar werk kan doen.
En als dat lukt, voelt het misschien als een wonder, maar dan eentje die je gewoon zelf hebt gecreëerd doordat je weet wat je doet.